ANALİZ- 2025 Yılında VİOP: Piyasa Derinliği, Zamanlama ve Yatırımcı Davranışı (GCM Yatırım)
1) Çalışmanın Amacı ve Kapsamı
Bu çalışma, 2025 yılı boyunca Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) bünyesinde gerçekleşen işlem hacimlerini, fiyat performansından bağımsız olarak, piyasa derinliği ve yatırımcı davranışları perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır.
Analizde kullanılan veriler iki ana kaynaktan derlenmiştir: - Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) tarafından yayımlanan aylık bültenler (2025/11 dahil), - Günlük bültenler aracılığıyla tarafımızca tutulan ve yıl geneline yayılan hacim istatistikleri.
Bu çerçevede çalışma, kesinleşmiş ve kesinleşmemiş veriler ayrımı açık biçimde gözetilerek hazırlanmıştır.
2) 2025 Yılı VİOP Toplam İşlem Hacmi: Tarihsel Kıyas
TSPB verilerine göre 2025 yılı Kasım ayı dahil olmak üzere 11 aylık VİOP toplam işlem hacmi 21,92 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılında kaydedilen 16,35 trilyon TL’lik toplam hacimle kıyaslandığında, kesinleşmemiş verilere göre %34’lük bir artış söz konusudur.
Takasbank verilerini baz alarak günlük bültenler aracılığıyla yapılan hesaplamalarda ise 2025 yılı toplam işlem hacminin 24,10 trilyon TL seviyesine işaret ettiğini göstermektedir. Bu perspektiften bakıldığında, 2024 yılına kıyasla yıllık hacim artışı %47 seviyesine ulaşmaktadır.
2025 yılına ilişkin hacim verileri, VİOP’un yalnızca niceliksel olarak değil, işlevsel kullanım yoğunluğu açısından da genişlediğine işaret etmektedir.
Bu çalışmanın devamında, dönemsel karşılaştırmalarda günlük bültenler üzerinden hesaplanan hacim serileri esas alınmıştır.
3) Aylık Hacim Dağılımı: Aktivite Yoğunluğu ve Dönemsel Ayrışma
2025 yılı aylık işlem hacimleri incelendiğinde, yıl genelinde dönemsel aktivite ayrışması gözlenmektedir.
- En yüksek aylık işlem hacmi Ekim ayında 2,62 trilyon TL ile kaydedilmiştir.
- En düşük aylık işlem hacmi ise yılın başında 1,47 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir.
2024 yılı ile yapılan aylık karşılaştırmada:
En keskin artış Mart 2025’te %91 ile dikkat çekmektedir (2025 Mart: 2,18 trilyon TL – 2024 Mart: 1,14 trilyon TL). Bu artış, yurt içi belirsizlik algısının yükseldiği bir dönemde yatırımcıların risk yönetimi ve pozisyon ayarlama reflekslerini VİOP tarafında yoğunlaştırdığını ortaya koymaktadır.
En sınırlı artış ise Mayıs ayında gözlenmiştir (2025 Mayıs: 1,53 trilyon TL – 2024 Mayıs: 1,41 trilyon TL).
Aylık hacim dağılımı, yatırımcı ilgisinin yıl geneline yayılmadığını; belirli dönemlerde yoğunlaşıp hızla geri çekildiğini ortaya koymaktadır.
4) Günlük Ortalama İşlem Hacimleri: Piyasa Derinliği Perspektifi
Aylık hacimlerin günlük ortalamalara indirgenmesi, piyasanın operasyonel derinliğini ve katılım sürekliliğini değerlendirmek açısından kritik önem taşımaktadır.
2025 yılı günlük ortalama işlem hacimleri incelendiğinde: - En yüksek günlük ortalama hacim Ekim ayında 119 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. - En düşük günlük ortalama hacim ise yılın başında 68 milyar TL olarak kaydedilmiştir.
Bir önceki yıl ile kıyaslandığında, 2024 yılında aylık bazda günlük ortalama hacimlerin daha yüksek seyrettiği görülmektedir. Dolayısıyla 2025 yılı hacim artışı, süreklilikten ziyade dönemsel yoğunlaşmalarla karakterize edilmiştir. Bu görünüm, hacim artışının yapısal bir genişlemeden ziyade, belirli risk dönemlerinde yoğunlaşan davranışsal tepkilerle oluştuğunu düşündürmektedir.
5) Haftalık Görünüm: Zaman Sıkışması ve Davranış Hızı
Son 13 haftalık dönem (yaklaşık 3 aylık gözlem penceresi) incelendiğinde, VİOP’ta pozisyon alma süresinin kısaldığı ve yatırımcıların daha kısa vadeli reflekslerle hareket ettiği bir yapı öne çıkmaktadır.
- En yüksek haftalık hacim 20–24 Ekim haftasında yaklaşık 726 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
- En düşük haftalık hacim 15–19 Aralık haftasında yaklaşık 425 milyar TL seviyesinde kaydedilmiştir.
Bu dağılım, yılın son çeyreğinde işlem hacminin korunmakla birlikte yatırımcı davranışının daha temkinli ve seçici bir yapıya evrildiğini göstermiştir.
6) BIST30 Kontratı: Yön Arayışı mı, Korunma mı?
BIST30 kontratının toplam VİOP işlem hacmi içerisindeki payı, yatırımcıların piyasa riskini nasıl konumlandırdığını okumak açısından önemli bir gösterge niteliği taşımaktadır. Bu payın arttığı dönemlerde endeks bazlı yön arayışının öne çıktığı; payın görece gerilediği dönemlerde ise riskin farklı kontratlara dağıldığı bir yapı izlenmektedir.
2025 yılı boyunca BIST30 kontratlarının toplam VİOP işlem hacmi içerisindeki payı, aylara göre değişmekle birlikte ortalama %30 bandında seyretmiştir. Bu görünüm, endeks bazlı risk algısının VİOP işlemlerinin merkezinde yer almaya devam ettiğini teyit etmektedir. Yıl içerisinde en yüksek pay Mart ve Nisan aylarında %36 seviyesine ulaşırken, Aralık ayında bu oran %22’ye kadar gerilemekle birlikte en düşük pay olarak da kaydedilmiştir.
Aylık Hacim Görünümü:
2025 yılında BIST30 kontratının ortalama aylık işlem hacmi ise 585 milyar TL’dir.
En yüksek aylık hacim Mart ayında 776 milyar TL ile gerçekleşirken, en düşük aylık hacim ise Mayıs ayında 460 milyar TL olarak kaydedilmiştir.
Aylık görünümden günlüğe çevirdiğimizde: BIST30 kontratının ortalama günlük işlem hacmi yaklaşık 28 milyar TL’dir.
En yüksek günlük ortalama hacim Mart ayında yaklaşık 39 milyar TL, En düşük günlük ortalama hacim ise Ocak ayında yaklaşık 21 milyar TL seviyesinde oluşmuştur.
Haftalık Performans
Son 13 haftalık dönemde:
- En yüksek haftalık hacim 20–24 Ekim haftasında 191,84 milyar TL,
- En düşük haftalık hacim ise 27–31 Ekim haftasında 95,58 milyar TL olarak kaydedilmiştir.
Bu yapı, BIST30 kontratının özellikle volatilitenin yükseldiği dönemlerde yön tayininde öne çıkan bir araç, daha sakin dönemlerde ise korunma ve pozisyon ayarlama enstrümanı olarak kullanıldığını göstermektedir.
7) Stratejik Okuma: 2025 VİOP Nasıl Okunmalı?
2025 yılı verileri birlikte değerlendirildiğinde, VİOP’un yıl boyunca üç temel işlev etrafında şekillendiği görülmektedir:
- Belirsizlik dönemlerinde endeks kontratları üzerinden yönlü pozisyon alma eğiliminde artış,
- Görece dengeli dönemlerde, toplam hacim korunurken, işlem süresinin kısaldığı ve daha sık pozisyon değişiminin öne çıktığı gözlenmiş,
- Yılın son çeyreğinde, hacimsel yoğunluk korunurken yatırımcı davranışının daha temkinli ve seçici bir yapıya evrildiği izlenmiştir.
Bu çerçevede 2025 yılı VİOP performansı; tek boyutlu bir büyüme hikâyesinden ziyade, değişen piyasa koşullarına uyum sağlayan dinamik bir yatırımcı davranışı profili ortaya koymaktadır.
8) Sonuç
2025 yılı VİOP verileri, piyasanın yalnızca işlem hacmi açısından değil; derinlik, zamanlama ve davranışsal adaptasyon açısından da önemli bir dönüşüm geçirdiğini göstermektedir.
Bu perspektif, VİOP’un yalnızca işlem yapılan bir piyasa değil; yatırımcı davranışının okunabildiği stratejik bir gösterge alanı olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
9) 2026’ya Taşınan Mesajlar: Stratejik Çıkarımlar
2025 yılı boyunca gözlenen hacim dinamikleri ve yatırımcı davranışları, 2026 yılına ilişkin önemli yapısal sinyaller üretmektedir. Bu sinyaller, kısa vadeli tahminlerden ziyade piyasanın nasıl çalıştığına dair çıkarımlar sunmaktadır.
- VİOP’un Rolü: Tamamlayıcı Piyasadan Ana Platforma
2025 yılında VİOP işlem hacminde gözlenen artış, vadeli piyasaların spot piyasaya yalnızca eşlik eden bir araç olmaktan çıkarak, risk yönetimi ve pozisyon alma süreçlerinin merkezine yerleştiğini göstermektedir. Bu eğilimin 2026 yılında da devam etmesi beklenmelidir.
Bu çerçevede VİOP, fiyat oluşumunu takip eden değil; belirli dönemlerde fiyat beklentisinin şekillendiği ana platform rolünü üstlenebilir.
- Zaman Ufku Kısalıyor: Daha Hızlı Reaksiyon, Daha Sık Pozisyon Değişimi
Haftalık ve günlük hacim yoğunlaşmaları, yatırımcıların pozisyon taşıma süresinin belirgin biçimde kısaldığını ortaya koymaktadır. 2026 yılında da bu eğilimin devam etmesi halinde:
- Gün içi ve kısa vadeli stratejilerin ağırlığı artabilir,
- Volatilite dönemlerinde hacimsel sıçramalar daha ani ve daha sert gerçekleşebilir.
Bu yapı, yatırımcılar açısından zamanlama riskini, kurumlar açısından ise likidite yönetimi ihtiyacını daha kritik hale getirmektedir.
- Endeks Kontratları Merkezde Kalmaya Devam Ediyor
BIST30 kontratının toplam VİOP hacmi içerisindeki ağırlığı, yatırımcıların belirsizlik dönemlerinde endeks bazlı enstrümanları tercih etmeye devam ettiğini göstermektedir. 2026 yılında da:
Yön arayışının arttığı dönemlerde endeks kontratlarının ön plana çıkması,
Daha sakin dönemlerde ise hacmin görece dağılması beklenmelidir.
Bu durum, endeks kontratlarının hem yön tayini hem de korunma amaçlı çift işlevli kullanımının süreceğine işaret etmektedir.
- Hacim Artışı = Sağlıklı Piyasa Varsayımı Sorgulanmalı
2025 verileri, yüksek hacmin her zaman daha sağlıklı bir piyasa yapısına işaret etmediğini göstermektedir. Özellikle belirli dönemlerde hacim artışının:
- Artan belirsizlik,
- Sık pozisyon değişimi,
- Kısa vadeli refleksler ile birlikte gerçekleştiği görülmektedir.
2026 yılında VİOP okunurken, hacim verilerinin tek başına değil, dönemsel bağlam ve zamanlama dinamikleriyle birlikte değerlendirilmesi kritik önem taşıyacaktır.
- Kurumsal Perspektif: Ne Değişiyor?
2026 yılına girerken VİOP cephesinde öne çıkan temel mesaj şudur:
Piyasa büyüyor, ancak bu büyüme doğrusal ve homojen değil; dönemsel, refleksif ve davranış odaklı bir yapı sergiliyor.
Bu çerçevede 2026 yılında VİOP verileri okunurken, hacmin kendisinden ziyade hangi zamanlama ve hangi davranışla oluştuğu temel referans noktası olmalıdır.
ForInvest Haber
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.
